Gołąb Stawak Polski Historia

Gołąb Stawak Polski

Stawak polski to rodzima odmiana garłacza o wyraźnie utrwalonych cechach rasowych. Gołębie te charakteryzują się bardzo ładną sylwetką oraz efektownym stylem lotu, połączonym z głośnym klaskaniem skrzydłami. Szczególną cechą rasową jest lot z nadętym wolem, właściwy tylko stawakom.

Gołębie w typie garłacza pojawiły się w Europie kilkaset lat temu. Centrum hodowli znajdowało się w Belgii, Holandii, północnej Francji i północnych Niemczech. Pochodzenie tych gołębi nie jest znane. Dotychczas też nie udało się ustalić gołębi, które mogły być przodkami dzisiejszych garłaczy. Przypuszcza się, że powstały one wskutek mutacji, utrwalonej następnie przez człowieka. Najstarsza wzmianka o garłaczach znajduje się w dziełku arabskiego uczonego Abu Zakaria HAHIA pt.,” CARTE AGRICULTURII”, pochodzącego z 1150 roku i opisującego garłacze hodowane ówcześnie na półwyspie Iberyjskim. Kolejna wzmianka o garłaczach znajduje się w dziele Ulissesa Aldrovandiego pt.,” ORNITOLOGIA”- 1610r. Autor ten opisuje rasę gołębi znaną w Belgii pod nazwą” Kroppers”, która odznaczała się długimi nogami, bardzo dużą sylwetką oraz zdolnością do nadmuchiwania ( nadymania) wola. Z całą pewnością opis ten dotyczy praprzodka współczesnych garłaczy. Również Johan Leonhard Frisch z Berlina- ok. 1730 r. w swoim dziele opisuje również odmiany garłaczy i dowodzi, że gołębie te były znane i hodowane już bardzo dawno temu. Kolejny autor J.A. Cavanillos, opisuje w 1799 r. stare hiszpańskie rasy garłaczy” rafeno” i” gorguera”. W 1765 r. W Anglii ukazała się książka nieznanego autora pt.” A TREAICE ON DOMESTIC PIGEON” opisująca m.in. garłacze angielskie, których wygląd zbieżny jest z garłaczami hodowanymi współcześnie. W 1790 r. w Niemczech Ulm, ukazała się książka nieznanego autora pt.

” ULMER TAUBENBUCH” opisująca niektóre pierwotne rasy garłaczy. W XIX wieku nastąpił prawdziwy rozkwit hodowli gołębi i ukazało się wiele znakomitych dzieł poświęconych tej tematyce. S. Peterfii w swoim dziele pt.” Hodowla gołębi” ( W- wa 1987r.), przypuszcza, że garłacze pochodzą z Azji. Dowodem na to jest wzmianka w kronice Aini Akbari napisanej w 1590 r. w języku perskim przez Abul Fazla, opisująca garłacza indyjskiego indyjskiego nazwie” parpa”. Natomiast C. Engelman ( 1972r.) za protoplastę garłaczy uważa, garłacza staro- holenderskiego. Jednak jego teoria nie daje odpowiedzi na wszystkie pytania i pomija pochodzenie dużej rodziny krótkodziobych garłaczy hiszpańskich. Są to rasy bardzo stare i raczej nie spokrewnione z garłaczem holenderskim. Sądzę, że historia garłaczy, tak jak wielu innych ras, kryje jeszcze wiele tajemnic, których prawdopodobnie nie udało się wyjaśnić. Stawki należą do rodziny garłaczy odznaczających się specyficznym stylem lotu, połączonym z głośnym klaskaniem skrzydłami opadaniem w dół z uniesionymi pionowo skrzydłami. Charakterystyczne jest to, że stawaki mogą latać i wykonywać te ewolucje z nadętym wolem. Nasz stawak z całą pewnością jest ze stawaniem czeskim ( Cesky stavak), stawaniem niemieckim ( Steigerkröpfer) oraz ze względu na podobny styl lotu z górnośląskim garłaczem koroniatym zwanym też” stawaniem kotroniatym”. Lokalne upodobania hodowców doprowadziły do zróżnicowania rasowego tych gołębi i opracowania odrębnych wzorców. Najbardziej znane i najliczniej hodowane są stawaki czeskie, które cieszą się wielką popularnością u naszych południowych sąsiadów. Czesi wychowali dużą ilość odmian barwnych, które są doskonalone. Drugą, dość liczną rasą jest stawak niemiecki ( Steigerkröpfer). Pierwsze wzmianki w piśmiennictwie niemieckim dotyczące stawaka pochodzą z 1902r. Autorzy niemieccy sugerują pochodzenie stawaka od garłacza staroniemieckiego. Na barwnej rycinie z 1902r. ( G. B. nr21) przedstawione są czarne stawaki ( Steigekröpfer) z wyraźnie czerwoną brwią, o bardzo wydłużonej sylwetce garłacza staroniemieckiego. W niemieckim albumie pt. „ Ilustriertes Prachtwerk Taubenrassen”

( 1909r.), przedstawione są barwne ryciny stawaka w kolorze czarnym, czerwonym, żółtym, białym i niebieskim z czarnymi pasami oraz co najważniejsze, białą brwią tak charakterystyczną dla polskiego stawaka. W opisie ( wzorcu) barwa brwi opisana jest jasna do cielistej. Również sylwetki tych gołębi formatem zbliżone są do naszego stawaka. Jako miejsce pochodzenia wymieniona jest Austria i pruski Śląsk. Z całą pewnością jest to opis naszego stawaka. Z przyczyn oczywistych brak jest wzmianki o polskich korzeniach tej rasy, gdyż w tym czasie państwo polskie nie istniało ( formalnie- red.). Na rysunku znakomitego malarza niemieckiego C. Witzmana ( ok. 1930r.) uwieczniony jest stawak z wyrazistą jasną brwią. Oczywiście gołąb ten przedstawiony jest jako stawak niemiecki ( Steigerkröpfer). Jednak sylwetka i jasna brew świadczą, że jest to raczej stawak polski. W latach późniejszych hodowcy niemieccy przez krzyżowanie z innymi garłaczami dość radykalnie zmodernizowali sylwetkę swojego stawaka, nadając mu większą, bardziej elegancką i szlachetną sylwetkę oraz utrwalili krwisto- czerwoną brew. Uszlachetnienie to spowodowało zatracenie pierwotnego typu stawaka i jego niektórych cech rasowych. Jako miejsce pochodzenia stawaka, autorzy niemieccy zależności od zawirowań historii, wymieniają Austrię i pruski Śląsk ( 1909r.), Śląsk, Czechy i Morawy ( okres międzywojenny), a niektórzy współcześni autorzy jako kraj pochodzenia podają Niemcy. Tak w zarysie ogólnym wygląda historia stawaka wg źródeł niemieckich. Prawda jak zwykle leży gdzieś pośrodku. Stawak polski, pomimo, że jest rasą starą, znaną od ponad 100 lat, nigdy nie cieszył się zbyt wielką popularnością wśród naszych hodowców. Zawsze była to rasa hodowana lokalnie przez hodowców z terenów Polski południowej od Śląska do Lwowa. Być może dzięki temu uniknął on modernizacji i nadal hodowany jest w niezmienionym, pierwotnym typie. Pierwsza wzmianka o stawaku polskim w piśmiennictwie polskim znajduje się w opracowaniu Stanisława Łodzia- Baronowskiego pt.” Projekt do terminologii gołębi polskich” ( Lwów 1901r.), gdzie rasa ta nazwana została” stawiarką”. Kolejny opis stawaka autorstwa dr. Bronisława Obfidowicza znajduje się w jego opracowaniu pt.” Polskie gołębie rasowe i ich chów” ( Lwów 1904). Autor ten pisze:” Gołąb ten, stawak, jest to” polski garłacz” o wąskim wolu, dotychczas wcale nie opisany i mało nawet naszym najlepszym znawcom znany, bo tez jest bardzo rzadki i rzec mogę na wymarciu- w ostatnim czasie dowiedziałem się, że chowają go dość licznie w okolicy Jasła. Pan Aleksander Paszkiewicz z Dębowa koło Jasła chwali piękny lot tej rasy:” gołąb ten bije skrzydłami i z góry pionowo rzuca się w dół”. Przy okazji wspomina też; że pierwszą wzmiankę o tej rasie w literaturze polskiej opublikował S. Łodzia- Baronowski. O stawaku pisze też, E.A. Terlecki w swojej książce pt.” Chów gołębi” ( Lwów- 1907r.). Jest on mniejszy od niemieckiego garłacza, a nogi posiada stosunkowo krótkie, nieopierzone. Postawa i kształt nie ma tej elegancji, smukłość jak u garłaczy angielskich lub holenderskich. Wól mały, wąski, a charakterystyczną cechą jego jest, że może latać z nadętym wolem, czego inne garłacze nie mogą. Występuje wg S. Baronowskiego w Czarnem, niebieskiem, czerwonem, i żółtem ubarwieniu. Oprócz tych jednobarwnych stawaków mamy także i pstre; białych osobników nie znajdujemy. Ojczyzna jego to Śląsk, Morawa. U nas bardzo mało hodowany- należy w ogóle do rzadkości”/ koniec cyt./. Józef Wiktorii w swojej książce pt.” Hodowla gołębi” ( Lwów- W-wa 1912r.) przy opisie stawaka powołuje się na opracowanie S. Łodzia- Baronowskiego i pisze:” garłacze polskie występują w czterech odmianach: czarnej, czerwonej, żółtej i niebieskiej; ponadto zdarzają się okazy białe i pstre. Postawa smukła lecz w pewnym stopniu niezgrabna; ciało długie, wól dość długi, wąski; nogi krótkie, gładkie. Charakterystycznem dla tej rasy jest latanie z wolem nadętym, czego się u innych garłaczy nie widzi”. W” Polskim Drobiu” ( nr23/1926r.) znajduje się krótki artykuł pt.” Stawak Polski” ( autor J.G.). Pisze on:” stawak, właściwie powinien nazywać się” stawiak” gdyż on nigdzie nie stawa, tylko stawia albo składa skrzydła podczas lotu, poprzedzając silnym trzaskiem jedno o drugie. Prawdziwy, rasowy stawak powinien podczas każdego lotu mocno bić skrzydłami złożyć skrzydła w locie tak, że patrząc na niego z przodu lub tyłu, ma się wrażenie, jakoby miał tylko jedno skrzydło stojące prostopadle na plecach, albo równa się siedzącemu motylowi ze złożonemi skrzydłami. Gdyby przy złożeniu skrzydeł tworzy się pomiędzy nimi próżnia w rodzaju wideł, jest to wielkim błędem… Stawak jest garłaczem średniej wielkości o bardzo zgrabnej figurze. Opierzenie jego jest nadzwyczaj intensywne i jakby polakierowane, taki ma połysk. Kolor jest czerwony i czarny, potem żółty, biały, a w ostatnim czasie wyhodowano niebieskie z czarnymi wiązaniami ( pasami). Oko musi być u kolorowych perłowe, u białych czarne, lecz mamy okazy białe z bardzo ładnym perłowym okiem. Dziób we wszystkich kolorach czysto biały, albo różowy, z wyjątkiem niebieskich, gdyż siwa farba piór udziela się także dziobowi…. Stawak jest bardzo starą, kilkaset lat liczącą rasą. Z jakich powstał krzyżówek, trudno będzie dzisiaj całą pewnością stwierdzić.” O stawaku pisze również prof. Maurycy Trybulki w swoim opracowaniu pt.” Gospodarski i Amatorski Chów Gołębi Opasowych, Pocztowych Ozdobnych” ( W-wa 1932r.): cyt.” Stawaki polskie, zwane również śląskiemi ( ze względu na znaczniejsze rozpowszechnienie tychże na Śląsku) należą do rodziny garłaczy średniej wielkości o zgrabnej figurze i dobrze rozwiniętych mięśniach piersiowych. … Stawaki bywają najczęściej jednobarwne – czerwone, czarne, białe, żółte oraz niebieskie z czarnemi pasami na skrzydłach. Głowa zawsze gładka, oko u barwnych odmian perłowe, u białych ciemne; niekiedy hodowcy stawaków hodują odmianę białą z perłowej barwy tęczówką oka; dziób u barwnych odmian nie wyłączając czarnej- białej lub cielisty. Stawaki niebieskie mają dzioby siwawe” / koniec cyt./. W okresie powojennym stawaki opisuje mgr. Józef Stoch, podkreślając, że nasz stawak posiada cielistą barwę obwódek ocznych i dzioba oraz perłową tęczówkę, czym w zasadniczy sposób różni się od stawaka czeskiego. Jest to bardzo cenna informacja, gdyż stawaki czeski i niemiecki mają mocno czerwoną brew. Poza tym stawak niemiecki jest dużo większy, dorasta bowiem do 46cm długości, stawak czeski do 38-42cm natomiast stawak polski jest mniejszy, jego długość nie powinna przekraczać 38-40cm.Zatem zasadnicze różnice rasowe odróżniające naszego stawaka od czeskiego i niemieckiego to; jasno- cielista brew, cielisty dziób, mniejsza sylwetka oraz mniejsze gardło ( wole), ponadto nasz stawak występuje tylko w barwie, czarnej, czerwonej, żółtej, białej i niebieskiej z pasami. Natomiast stawak czeski występuje w kilkunastu odmianach barwnych z różnym wzorem rysunku. Stawak niemiecki

( Steigerkröpfer) oprócz jednokolorowych, tj. czarny, czerwony, żółty, biały i niebieski z pasami, występuje też w barwie niebieskiej bez pasów, grochowej, izabelowej i żółtej z pasami. Z tego porównania widać, że różnice rasowe są dość wyraźne i umożliwiają łatwą identyfikację naszego stawiaka. Pewną przeszkodą we właściwym ukierunkowaniu hodowli naszego stawaka jest najnowszy wzorzec tej rasy z 2001r., wzorowany nieco na standardzie niemieckim, gdzie barwę brwi opisano jako” intensywnie czerwoną ( ognistą). Jest to poważny błąd lub niedopatrzenie twórców wzorca, którzy powinni wziąć pod uwagę nie tylko aktualne tendencje hodowlane ( czyli modę), ale również przesłanki historyczne dotyczące tej starej rasy gołębi. Jasno- cielista brew to w zasadzie najważniejszy szczegół różniący naszego stawaka od czeskiego i niemieckiego. Wzorzec stawaka w aktualnym brzmieniu praktycznie uniemożliwia nam rejestrację tej rasy w federacji europejskiej. A stawaki polskie aktualnie pokazywane na wystawach mogą być bez zastrzeżeń ocenione jako stawaki niemieckie. W chwili obecnej populacja stawaka w Polsce jest niezbyt liczna i w dodatku hodowana w dwóch typach; tradycyjnym czyli z jasną brwią oraz „ zmodernizowanym” w typie niemieckim z czerwoną brwią. Największe skupisko stawaka polskiego znajduje się w okolicach Tarnobrzega. Gołębie te są tam dość licznie hodowane w tradycyjnym typie czyli z jasną brwią. Gołębie te cechuje klasyczny lot stawaka, a część z nich w czasie lotu wywraca koziołki tak jak typowe wywrotki. Pomimo, że hodowlą stawaka znajdują się nie zrzeszeni hodowcy- amatorzy, populacja ta hodowana jest w czystości rasy i jest dość wyrównana pokrojowo. Przeważająca większość stawaków w tym regionie, hodowana jest poza strukturami Związku, co prowadzi do marginalizacji tej rasy i nie umożliwia prezentowanie jej na wystawach gołębi rasowych. Rozwiązaniem może być roztoczenie patronatu nad stawaniem przez P.Z.H.G.R. i D.O. oraz szybkie opracowanie programu ratowania tej rasy. Należy sporządzić ewidencję hodowców, ustalić faktyczną liczebność populacji, propagować wśród hodowców współczesne metody hodowlane oraz zachęcać ich do wstępowania w szeregi Związku. Zwracam się do moich kolegów- hodowców z Tarnobrzega o aktywne włączenie się do akcji ratowania stawaka polskiego. Wasze doświadczenie oraz znajomość tematyki gołębiarskiej, może zdecydowanie przyczynić się do uratowania tej pięknej, starej rasy. W przeciwnym razie ta unikalna rasa, może podzielić tragiczny los ras, które nieodwracalnie zniknęły z polskich gołębników.

Wzorzec

Wygląd ogólny: Jest to gołąb o klasycznej sylwetce garłacza, wielkość powyżej średniej ( dł. 38-40cm), sylwetka zgrabna, smukła, ustawiona pionowo, wole pełne, ładnie zaokrąglone, upierzenie gęste z wyrazistym metalicznym połyskiem, spojrzenie żywe, temperament duży.

Głowa: wydłużona, lekko zaokrąglona z widocznym płaskim czołem, niezbyt gruba, gładka ( bez ozdób).

Oczy: tęczówka jasno- perłowa, źrenica mała, u białych dopuszcza się ciemną tęczówkę.

Brew: wąska, jasno- cielista ( dopuszcza się brew lekko różową).

Dziób: średnio długi, niezbyt gruby, górna część dzioba lekko zagięta w dół, barwa cielista ( dopuszczalna lekko różowa), u niebieskich barwa dzioba może być ciemniejsza, woskówki nosowe małe.

Szyja: w miarę długa, nieznacznie odchylona do tyłu.

Pierś: niezbyt szeroka.

Wole: ładnie zaokrąglone, mocno wydęte, łagodnie zwężające się ku tyłowi, tworzy kształt gruszki.

Tułów: długi, proporcjonalny, dobrze umięśniony.

Plecy: wyraźne, ukośnie opadające ku ogonowi, tworzą linię prostą z ogonem.

Skrzydła: mocne, szerokie, dobrze przylegające, spoczywają na ogonie, lotki nieco krótsze od ogona.

Ogon: zwarty, długi, tworzy linię prostą z tułowiem.

Nogi: więcej niż średniej długości, dość wąsko ustawione, skoki nieopierzone o barwie intensywnie czerwonej.

Upierzenie: gęste, sprężyste, dobrze przylegające.

Barwa: jednobarwne czarne, czerwone, żółte, białe oraz niebieskie z pasami, połysk intensywny, metaliczny.

Duże wady: głowa zbyt duża, kanciasta, brew szeroka, krótki dziób, niskie nogi, opierzone skoki, ogon krótki lub szeroki, opuszczone skrzydła, zła barwa, brak połysku.

Uwaga: według aktualnie obowiązującego wzorca, brew u stawaka winna być intensywnie czerwona, tęczówka u wszystkich odmian barwnych musi być jasno- perłowa, dziób u wszystkich odmian musi być barwy cielistej lub lekko różowej.

Autor: Zbigniew Gilarski

Artykuł został udostępniony przez redakcje miesięcznika Fauna & Flora