Gołąb Sokół Gdański

Gołąb Sokół Gdański

Sokół gdański zwany też gwarowo „ gdańskim”, to wyjątkowa piękna i szlachetna rasa gołębi wysoko lotnych. Ptaki te łączą w sobie niepowtarzalną urodę z wybitnymi walorami lotowymi. Gołębie gdańskie znane i hodowane są w całej Europie, najliczniej jednak w Polsce i Niemczech. U nas w kraju znane są pod nazwą „ sokół gdański” w Niemczech „ Danziger Hochflieger” we Francji Haut- Volant de Dantzig” w Anglii : Danzig highlier” w Czechach „ Gdańsky sokol” lub „ gdańsky” w Słowacji „ gdańsky Letun”.Gołębie gdańskie ( starego typu) opisałem już w nr.5/99 „ fauny&flory”.

We wstępie napisałem wówczas: „Historia gdańskiego wysoko lotnego starego typu nierozerwalnie związana jest z jego bliskim krewniakiem, zwanym w Polsce pod nazwa sokół gdański. Obydwie te rasy są powiązane wspólnie historią i przodkami. Powikłana historia Rzeczpospolitej sprawiła, że gołębie gdańskie to wspólne dzieło hodowców polskich i niemieckich. Dzisiaj nie sposób już stwierdzić, która nacja wniosła większy wkład w stworzenie tej pięknej i efektownej rasy. Kompromisowym wyjściem może być uznanie sokoła gdańskiego za wspólny dorobek hodowlany ówczesnych mieszkańców Ziemi Gdańskiej. Natomiast wyhodowanie gdańskiego wysoko lotnego starego typu, to wyłączna zasługa hodowców polskich”. Dzisiaj będąc bogatszy o nową wiedzę na ten temat w całości podtrzymuje tę tezę. Analizując historię powstania gołębi gdańskich, należy wziąć pod uwagę aspekty polityczne w wyniku których, przestało istnieć państwo polskie. Całe Pomorze wcielone zostało w granice państwa pruskiego, a językiem urzędowym na tych terenach stał się język niemiecki. Stąd cała dostępna literatura specjalistyczna, to opracowania autorów niemieckich. Nikogo więc nie powinien dziwić fakt, że to właśnie Niemcy przypisują sobie zasługi wyhodowania gołębi gdańskich. Nie możemy jednak zapomnieć, że tereny te zamieszkiwała licznie ludność pochodzenia polskiego, która ma niepodważalny udział w tworzeniu tej rasy. Wśród specjalistycznych opracowań poświęconym gołębią jest również polskojęzyczna książka autorstwa E.A. Terleckiego pt. ”Chów Gołębi”( Lwów 1907 ).Nasz autor opisuje tę rasę pod nazwą: „Latawiec” (pląsacz) czyli” sokół gdański”( obłocznik ).Przytacza on też ogólny opis rasy i podkreśla, że „Latawiec (pląsacz) gdański lata najlepiej ze wszystkich prawie znanych pląsaczy, a lot jego jest nadzwyczaj wysoki i wytrwały. Stąd nazwa sokół lub obłocznik”.Kolejną wzmiankę o gołębiach gdańskich znalazłem w periodyku „Polski Drób”nr.20/1926r.w artykule zatytułowanym „Francuzi o naszych gołębiach”. Artykuł jest streszczeniem rozdziału z książki Roberta Fontaina- wybitnego hodowcy i zarazem autora najlepszego francuskiego dzieła o gołębiach. Autor przy opisie raz polskich wspomina również o gdańskim wysoko lotnym ( Le haut-volaut de Dentzig);którego charakteryzuje jajowata głowa z koroną i ogon posiadający 14/18 sterówek. Ten opis głowy z pewnością pasuje do gołębi gdańskich starego typu gdyż typ współczesny ma zupełnie inny kształt głowy. Dość rzeczowy i obszerny opis gołębi gdańskich znajduje się w niemieckojęzycznej książce „MUSTER-TAUBEN-BUCH” ( 1922 ) w rozdziale zatytułowanym „Danziger Hochflieger” autorstwa M. Rosenkranza. Ten doświadczony hodowca i znawca gołębi wspominając o pochodzeniu gdańskich pisze: ”Pochodzenia tego gołębia nie da się dokładnie określić. Opinie hodowców na ten temat są dość rozbieżne. Według jednej teorii gołębie te zostały sprowadzone przez Francuzów w 1807r.w czasie kampanii napoleońskiej. Druga teoria głosi, że gołębie te przywieźli do Gdańska galicyjscy flisacy. My będziemy trzymać się drugiego poglądu jako, że rasa ta znana była już w miastach pruskich leżących nad dolną Wisłą. Kto natomiast w końcu 1914r.brał udział w kampanii wojennej na południe Polski i do Galicji, ten mógł obserwować gromady dobrze latających gołębi. Były one podobne w formie i locie do naszego „gdańskiego wysoko lotnego”, ale ogony miały węższe i były koloru; białego czarnego, żółtego, czerwonego, niebieskiego oraz plamiste ( pstre ).Dzioby miały koloru cielistego. Hodowcy nie mieli dla tych gołębi żadnych nazwy, lecz trzymali je osobno jako gołębie wyczynowe ( lotowe ).Te gołębie mogły być przodkami współczesnego „gdańskiego” ( kon, cyt.)Z tego pobieżnego opisu widać wyraźnie, że „gołębie bez nazwy” to znane nam dzisiaj gołębie zamojskie zwane też „perskimi”. Wersję o polskim pochodzeniu praprzodków gołębi gdańskich potwierdza również nasz dokumentalista mgr.J.Stoch w swoim opracowaniu pt.”Gdański sokół” ( HDInr5/1969r.)Autor ten opierając się częściowo na źródłach niemieckich podaje, że gołębie ”perskie” znane były w miastach leżących nad dolną Wisłą już na przełomie XVIII i XIX wieku, a przywiezione zostały tam przez flisaków, spławiających towary do Gdańska. Wspomina też, że gołębie te hodowane są na terenie Małopolski i woj. lubelskiego oraz, że stylem lotu i sylwetką przypominają dawne gołębie gdańskie. Zainteresowanych historią gołębi zamojskich odsyłam do opracowania znajdującego się w „F&F”nr3/2001r. Opierając się na tych dość wiarygodnych źródłach możemy przyjąć tezę ,że praprzodkami gołębi gdańskich najprawdopodobniej gołębie zamojskie ( perskie ).Dowodem na to jest duże podobieństwo wewnętrzne tych ras znakomite ( porównywalne ) osiągi lotowe Ponadto wielowiekowe, ożywione kontakty handlowe ( na szlaku Wisły );sprzyjały także kontaktom i wymianie handlowej. Przełomową datą w hodowli gołębi gdańskich był rok 1860.Wtedy to przywieziony został z Kalkuty przez marynarza o nazwisku – Prittel gołąb w typie lotnych pawików syryjskich z wachlarzowato ukształtowanym ogonem. Gołąb ten odegrał zasadniczą rolę w przekształceniu gdańskich wysoko lotnych w nowoczesnych ujednoliconych typ rasowy, jakim jest dzisiejszy sokół gdański. Wzorzec gołębi gdańskich opracowany został w 1882r.przez Gdański Związek Ornitologiczny i datę tę można przyjąć za początek hodowli gołębi gdańskich nowego typu. Obecnie w Europie funkcjonują dwa podstawowe standardy gołębia gdańskiego – polski i niemiecki. Wzorce te nieznacznie różnią się detalami budowy. W związku z tym gołębie gdańskie hodowane są w dwóch nieco odmiennych typach. Nie zmienia to faktu, że jest to ta sama rasa i najprawdopodobniej z czasem dojdzie do ujednolicenia standardu co winno się odbić korzystnie na hodowli i rozwoju tej pięknej rasy. W 2001r.polski wzorzec sokoła gdańskiego został znowelizowany i zmieniono mu nazwę na gdański wysoko lotny. Zmiana ta budzi zdziwienie i zastrzeżenia dużej części hodowców, gdyż rodzima nazwa sokół gdański, ma już prawie stuletnia tradycję i jest powszechnie znana i stosowana. Nazwa ta jest częścią naszej tradycji hodowlanej, którą winniśmy pielęgnować i zachować dla potomności. Sugerowanie się nazwą obowiązującą w Niemczech nie jest żadnym racjonalnym argumentem. Mam nadzieję, że ten językowy błąd zostanie naprawiony. W Polsce hodowla sokoła stoi na wysokim poziomie. Do wyróżniających hodowców należą: Chojnacki,T. Glaza, M.Stopk W. Styczyński z Tczewa. L.Paczkowski, A.Wilamowski, W.Szypołowski z Grudziądza. S.Szelągowski z Gdańska. J.Matuszewicz, Cz.Walczak ze Szczecina. M.Pudłowski z Przemyśla, J.Ciach z Bartoszyc. Cz.Traugutt, B.Wawrzyniak z Poznania. M.Gołębiewski z Zielonej Góry oraz wielu innych, niewymienionych tu pasjonatów tej rasy. Z przykrością stwierdzam, że polskim hodowcą do tej pory nie udało się założyć specjalistycznego klubu tej wyczynowej rasy. Natomiast klub taki istnieje i prężnie działa u naszych z zachodnich sąsiadów. Mam nadzieję, że miłośnicy tej rasy założą taki Klub, aby wspólnie działać dla dobra i dalszego rozwoju tej pięknej rasy.

Syntetyczny opis rasy

Głowa- wąska, poszerzająca się ku tyłowi, bez kantów i płaskiego ciemienia „płyty”, ma kształt klina. Z profilu od końca dzioba do koronki tworzy jedną opływową linię. Z tyłu na głowie wymagana jest szeroka i pełna korona, bez rozet po bokach i jakichkolwiek przerw i odstających piór.

Oczy- perłowo-białe,szklano-niebieskie,jasno-niebieski,ciemno-niebieskie,jasno-marmurkowe,ciemno-marmurkowe,ale mleczno-białe są najładniejsze.

Brew- wąska, biała o niebieskawym odcieniu.

Dziób- cienki, więcej niż średnio długi, koloru jasno-cielistego. Tworzy wraz z głową jedną, opływową linię. Woskówki są małe i delikatne.

Szyja- średniej długości. Możliwie smukła z pięknym wycięciem podgardla.

Pierś- umiarkowanie szeroka i mocna, zaokrąglona, nieznacznie wysunięta do przodu.

Plecy- długie, nieco wklęsłe, nieznacznie opadające, tworzą z linią ogona jedną prostą, postawa figury pozioma.

Skrzydła- mocne, długie, dobrze przylegające do tułowia, spoczywające na ogonie, nie krzyżujące się, lotki zwarte, krótsze od ogona.

Ogon- od 14-18 szerokich i długich sterówek, o półowalnym sklepieniu, szeroki, szerszy od piersi na dwie sterówki. Z każdej strony, nie może być „daszkowaty” i o podzielonych „daszkowatych” sterówkach.

Nogi- mniej niż średniej długości, skok i palce nieopierzone, jaskrawo- czerwone. Pazurki jasne.

Upierzenie- obfite, gładkie, dobrze przylegające do ciała, powinno być lśniące, a na karku mieniące się metalicznym połyskiem.

Rodzaje kolorów

Jednokolorowe- białe, czarne, czerwone, żółte niebieskie z pasami, płowe, grochy.

Marmurkowe ( mazery )- jasne i ciemno-płowe, niebieskie, miedziane, czarne.

Wzorzyste ( szymele )- barwa inna niż biała tylko na szyi we wszystkich kolorach.

Arlekiny ( szeki )- we wszystkich kolorach pojedyncze barwne pióra na białym tle.

Z białą głową, lotkami i ogonem ( bunt )- czerwone i żółte, rzadziej czarne i niebieskie.

Srokate ( elstry )- we wszystkich kolorach .

Kolor i rysunek

Jednokolorowe- barwa czysta i intensywna, u czarnych i niebieskich szyja ma metalicznym zielony połysk.

Marmurkowe- jasne-głowa, plecy, lotki i ogon są białe, na szyi jest mało koloru białego kolor schodzi na tarczę skrzydeł, pierś i podbrzusze, stopniowo się rozjaśnia. Ciemne-całe nakrapiane,głowa,plecy,lotki i ogon.

Wzorzystę- całe białe tylko na szyi nakrapiane.

Arlekiny- podstawowa barwa biała, równomiernie w małej ilości rozmieszczone barwne piórka.

Srokate- wszystkie kolory, kolorowa jest głowa, szyja, pierś, siodełko na plecach, plecy i ogon. Reszta jest biała jak u sroki,na szyi z przodu może być biała plamka ( serce ).

Duże błędy- gołąb krótki, niezgrabny, wysoka figura. Tęga, kanciasta, krótka, z płaskim ciemieniem głowa. Zaczerwienione i „cięte” oczy. Szeroka, czerwona i żółta brew. Nad oczami „kapy”. Gruby, krótki, cienki lub „kaczy” dziób. Duże woskówki nosowe. Korona za niska, wąska, krzywa o dużych lukach i rozetach. Opuszczone skrzydła. Ogon wąski, daszkowaty o lukach – prześwitach. Opierzone skoki lub palce. Duże odstępstwa w kolorze lub rysunku.

Autor: Zbigniew Gilarski

Artykuł został udostępniony przez redakcje miesięcznika Fauna & Flora